زنان ، بگو مگو كردن با احمق ( تو مىگويى و او مىگويد و هرگز به راه نمىآيد ) و همنشينى با مردگان ؛ عرض شد : اى رسول خدا منظور از مردگان چيست ؟ فرمود : هر توانگر خوش‌گذران » . « 1 » و همان حضرت به اباذر فرمود : « إيّاكَ وَكَثْرَةَ الضَّحِكِ ، فَإنَّهُ يُميتُ الْقَلْبَ ؛ بپرهيز از خنديدن زياد ، زيرا خندهء زياد قلب را مىميراند » . « 2 » 2 . آنچه دل را زنده مىكند ؛ باز هم روايات در اين زمينه فراوان است : در همين حديث مورد بحث على عليه السلام به امام حسن عليه السلام مىفرمايد : دل خويش را با موعظه زنده كن . و همان حضرت فرموده است : « لِقاءُ أهْلِ الْخَير عِمارَةُ الْقَلْبِ ؛ ديدار اهل خير ، مايهء آبادانى دل‌هاست » . « 3 » و باز امام على عليه السلام در وصيتش به امام حسن عليه السلام مىفرمايند : « فَإِنِّي اوصيكَ بِتَقوَى اللَّهِ - أىْ بُنىّ - وَلُزُومِ أَمْرِهِ ، وَعِمارَةِ قَلْبِكَ بِذِكْرِهِ ؛ اى فرزندم تو را به پرواى از خدا و پايبندى به فرمان او و آباد كردن دلت با ياد او سفارش مىكنم » . « 4 » 3 . قساوت قلب ؛ عواملى كه باعث قساوت قلب مىشود فراوان است . از نجواهاى خداوند با موسى عليه السلام اين بود : « يا موسى ، لاتُطَوِّل فِى الدُّنيا أمَلَكَ فَيَقْسُو قَلْبُكَ ، وَالْقاسى الْقَلْبِ مِنّى بَعيدٌ ؛ اى موسى در دنيا آرزوى خود را دراز مگردان ، كه دلت سخت مىشود و انسان سخت دل از من دور است » . « 5 » رسول خدا صلى الله عليه و آله مىفرمايند : « لا تُكثِرِ الكلامَ بِغيرِ ذِكرِ اللَّهِ ، فإنَّ كَثْرَةَ الكلامِ بغيرِ ذِكرِ اللَّهِ قَسْوَةُ القَلْبِ ، إنَّ أَبْعَدَ الناسِ مِنَ اللَّهِ القَلْبُ القاسىِ ؛ در غير از ياد خدا

--> ( 1 ) . خصال باب الاربعه ( 2 ) . معانى الاخبار ، ص 335 ( 3 ) . بحارالانوار ، ج 77 ، ص 208 ( 4 ) . نهج البلاغه ، نامه 31 ( 5 ) . كافى ، ج 3 ، ص 329